Xe mất lái là một trong những tình huống đáng sợ nhất khi đang chạy trên đường. Chỉ trong tích tắc, chiếc xe không còn nghe theo ý mình nữa, và phản xạ tự nhiên của hầu hết mọi người là hoảng loạn. Nhưng chính lúc này, bình tĩnh mới là thứ cứu bạn, không phải tốc độ phản ứng nhanh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu vì sao xe mất lái, và quan trọng hơn là phải làm gì trong vài giây ngắn ngủi đó.
Mất lái là gì, và vì sao nó nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Mất lái xảy ra khi bánh xe không còn bám đường đúng cách, khiến vô lăng không còn điều khiển được hướng đi của xe như bình thường. Xe có thể trượt ngang, quay vòng hoặc lao thẳng dù bạn đã đánh lái. Điều nguy hiểm là mất lái thường xảy ra bất ngờ, ở tốc độ cao, và chỉ kéo dài vài giây trước khi mọi chuyện đã an bài. Vì vậy, biết trước mình phải phản ứng thế nào quan trọng hơn nhiều so với việc học lúc đang hoảng loạn.
Ba nguyên nhân phổ biến khiến xe mất lái
Đường trơn trượt.
Mưa lớn, đường đóng rêu, dầu loang hay cát sỏi đều làm giảm độ bám của lốp. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt vào những cơn mưa đầu mùa khi mặt đường còn tích tụ bụi bẩn trộn với nước.
Vào cua quá nhanh.
Khi tốc độ vượt quá khả năng bám đường ở một khúc cua, xe sẽ trượt ra ngoài quỹ đạo mong muốn dù vô lăng vẫn quay đúng hướng. Đây là lỗi thường gặp ở những đoạn đèo dốc hoặc đường cao tốc có khúc cua gấp.
Lốp non hơi hoặc nổ lốp.
Một bên lốp đột ngột mất áp suất sẽ kéo xe lệch mạnh sang một phía. Cảm giác lúc đó giống như có ai giật vô lăng khỏi tay bạn, và phản xạ sai lầm nhất là đạp phanh gấp.
Với xe tải và xe đầu kéo, nguy cơ mất lái còn tăng thêm vì xe dài, trọng tâm cao và tải trọng lớn. Một cú trượt nhẹ với xe con có thể trở thành pha lật xe nguy hiểm với xe đầu kéo, nên tài xế nhóm này cần nắm kỹ các nguyên tắc xử lý dưới đây hơn ai hết.
Việc cần làm ngay khi phát hiện xe mất lái
Giữ chặt vô lăng, không buông tay
Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng phản xạ của nhiều người khi hoảng sợ là buông lỏng tay lái. Hãy giữ cả hai tay trên vô lăng ở vị trí “9 giờ – 3 giờ” để có toàn quyền kiểm soát khi xe bắt đầu phản hồi lại.
Nhả chân ga ngay lập tức
Đừng đạp phanh theo bản năng. Nhả ga sẽ giúp xe giảm tốc từ từ mà không làm mất thêm độ bám của bánh xe. Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước dễ bị bỏ qua nhất trong lúc hoảng loạn.
Đánh lái theo hướng xe đang trượt
Nếu đuôi xe trượt sang trái, hãy đánh nhẹ vô lăng sang trái, không phải sang phải như phản xạ “sửa lỗi” thông thường. Nguyên tắc là để bánh trước hướng theo đúng hướng xe đang đi, giúp xe lấy lại thăng bằng thay vì trượt sâu hơn. Động tác này cần nhẹ nhàng, vì đánh lái quá gấp sẽ khiến xe trượt sang hướng ngược lại.
Tuyệt đối không đạp phanh gấp
Phanh gấp khi bánh xe đã mất độ bám sẽ khiến xe trượt mạnh hơn, thậm chí quay vòng. Nếu xe có hệ thống chống bó cứng phanh (ABS), bạn có thể đạp phanh liên tục và chắc tay, nhưng vẫn nên ưu tiên nhả ga trước. Với xe không có ABS, hãy nhấp phanh nhẹ nhàng thay vì đạp một lực mạnh.
Khi xe đã ổn định, tấp vào lề an toàn
Sau khi xe lấy lại kiểm soát, đừng vội tiếp tục chạy như chưa có chuyện gì. Hãy giảm tốc từ từ và tìm chỗ an toàn để dừng lại, kiểm tra lốp, hệ thống lái và tinh thần của bản thân trước khi đi tiếp.
Nếu xe mất lái do nổ lốp
Trường hợp này cần xử lý khác một chút. Đừng đạp phanh ngay, vì lực phanh không đều giữa các bánh sẽ khiến xe lệch mạnh hơn. Thay vào đó, giữ chắc vô lăng, nhả ga và để xe tự giảm tốc trong vài giây đầu. Chỉ khi xe đã đi thẳng trở lại, bạn mới nhẹ nhàng đạp phanh để dừng hẳn.
Cách phòng tránh mất lái trước khi nó xảy ra
Phần lớn các vụ mất lái đều có thể tránh được nếu tài xế chủ động phòng ngừa. Hãy giảm tốc độ khi trời mưa hoặc đường ướt, vì quãng đường phanh lúc đó dài hơn đáng kể so với đường khô. Kiểm tra áp suất lốp định kỳ, đặc biệt trước những chuyến đi xa, vì lốp non hơi là nguyên nhân âm thầm nhưng rất phổ biến.
Ngoài ra, đừng vào cua với tốc độ mà bạn “cảm thấy vẫn ổn”, hãy giảm tốc trước khi vào cua chứ không phải trong lúc cua. Với các đội xe tải, doanh nghiệp nên đưa nội dung xử lý mất lái vào chương trình đào tạo tài xế định kỳ, đặc biệt với những tuyến đường đèo dốc hay có mật độ mưa cao. Nếu bạn đang tìm hiểu thêm về dòng xe tải phù hợp cho tuyến đường dài, đây cũng là lúc nên cân nhắc các yếu tố an toàn đi kèm với hiệu suất vận hành.
Ngoài mất lái, tài xế cũng nên nắm các quy định khác để tránh vi phạm không đáng có, chẳng hạn mức phạt khi đi vào đường cấm hoặc cách xử lý khi xe hỏng giữa đường quốc lộ đúng quy định để không bị xử phạt khi gặp sự cố.
Mất lái không chọn người, không chọn thời điểm, nhưng cách bạn phản ứng trong vài giây đó sẽ quyết định câu chuyện có kết thúc an toàn hay không. Nhớ ba điều cốt lõi: nhả ga, giữ chắc vô lăng, đánh lái theo hướng trượt. Hãy tập cho mình phản xạ đúng ngay từ bây giờ, trước khi tình huống thật sự xảy ra. Nếu bạn đang cân nhắc đổi xe tải hay đầu kéo mới, một chiếc xe có hệ thống phanh và lái ổn định sẽ giúp bạn an tâm hơn rất nhiều trong những tình huống bất ngờ như trên. Bạn có thể tham khảo các dòng xe tại Shacman Việt Nam